ท่องเที่ยวเชิงสุขภาพโดยชุมชนใน อุทยานธรณีโลกสตูล

โดย วิทยาลัยชุมชนสตูล

อุทยานธรณีโลกสตูล เป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของไทยที่ได้รับการรับรองจาก UNESCO ลักษณะภูมิประเทศเทือกเขาหินปูน ถ้ำ และทะเลที่งดงามพื้นที่ที่มีความโดดเด่นทั้งด้านทรัพยากรธรรมชาติ ธรณีวิทยา ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และภูมิปัญญาชุมชนที่สามารถนำมาต่อยอดได้

ความเป็นมา

อุทยานธรณีโลกสตูล เป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของไทยที่ได้รับการรับรองจาก UNESCO เมื่อพ.ศ. 2561 ตั้งอยู่บริเวณภาคใต้ฝั่งอันดามัน ครอบคลุม 4 อำเภอในสตูล (ทุ่งหว้า, มะนัง, ละงู, เมือง) พื้นที่กว่า 2,500 ตร.กม. โดดเด่นด้วย “ฟอสซิลยุคเก่ากว่า 500 ล้านปี” (Paleozoic) และลักษณะภูมิประเทศเทือกเขาหินปูน ถ้ำ และทะเลที่งดงามพื้นที่ที่มีความโดดเด่นทั้งด้านทรัพยากรธรรมชาติ ธรณีวิทยา และความหลากหลายทางวัฒนธรรม ขณะเดียวกัน การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพในมิติของชุมชนก็ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สอดคล้องกับบริบทของสตูลที่มีทั้งสมุนไพรท้องถิ่น วิถีชีวิต และภูมิปัญญาชุมชนที่สามารถนำมาต่อยอดได้

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ยังไม่สามารถเชื่อมโยงทุนชุมชน ผลิตภัณฑ์ และเส้นทางการท่องเที่ยวเข้าด้วยกันได้อย่างเป็นระบบ วิทยาลัยชุมชนสตูลจึงเริ่มดำเนินโครงการ”ยกระดับเพื่อหนุนเสริมการ

ท่องเที่ยวเชิงสุขภาพโดยชุมชน พื้นที่อุทยานธรณีโลกสตูล Enhancing Community-Based Health Tourism in the Satun UNESCO Global Geopark Area”ที่ ตำบลนาทอน อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล เพื่อศึกษาทุนชุมชน การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน และการสร้างเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพโดยชุมชน เพื่อให้ทรัพยากรและภูมิปัญญาในพื้นที่สามารถต่อยอดไปสู่ประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับชุมชนได้จริง

วิธีดำเนินการ

การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม การดำเนินงานแบ่งออกเป็น 3 ระยะต่อเนื่อง ในปี 2568 ดังนี้

ระยะที่ 1 การวิเคราะห์ทุนชุมชน : ผู้วิจัยลงพื้นที่ศึกษาทุนชุมชนที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ พร้อมสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ ผู้รู้ในชุมชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียด้านการท่องเที่ยวโดยชุมชน จากนั้นจัดเวทีการมีส่วนร่วมเพื่อร่วมกันวิเคราะห์ศักยภาพของพื้นที่ ทั้งในด้านทุนคน ทุนวัฒนธรรม ทุนทรัพยากร และทุนเงิน โดยใช้แบบบันทึกข้อมูล และการวิเคราะห์ SWOT เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาเป็นฐานสำหรับการพัฒนาในระยะต่อไป

ระยะที่ 2 การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน : ผู้วิจัยนำผลจากการวิเคราะห์ทุนชุมชนมาใช้ในการอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนเชิงสุขภาพ โดยทำงานร่วมกับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรทักษอร ตำบลนาทอน อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล และนำผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้นไปให้กลุ่มนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพประเมินความพึงพอใจตามแนวคิดส่วนประสมทางการตลาด

ระยะที่ 3 การสร้างเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพโดยชุมชน : ผู้วิจัยนำข้อมูลจากสองระยะแรกมาสู่การออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสุขภาพโดยชุมชน ผ่านการศึกษาเส้นทางเดิม การสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้อง และการจัดเวทีการมีส่วนร่วมร่วมกับชุมชนและผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพัฒนาเส้นทางที่เชื่อมโยงธรรมชาติ สมุนไพร วิถีชีวิต อาหารพื้นถิ่น และกิจกรรมดูแลสุขภาพเข้าด้วยกัน แล้วจึงประเมินความเหมาะสมของเส้นทางที่พัฒนาขึ้นทั้งในเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ

ผลที่ได้รับ

ผลการวิจัยทำให้เห็นทุนสำคัญของชุมชน โดยเฉพาะทุนสมุนไพรท้องถิ่นที่สามารถนำมาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนเชิงสุขภาพ ได้แก่ ไพลสำหรับพัฒนาสบู่น้ำมันและสบู่เหลว ขมิ้นสำหรับพัฒนาสบู่น้ำมันและสบู่เหลว ฟ้าทะลายโจรสำหรับพัฒนาสเปรย์ไล่ยุง ทองพันชั่งสำหรับพัฒนาสบู่น้ำมัน ผิวส้มโอสำหรับพัฒนาสเปรย์ไล่ยุง ผลิตภัณฑ์ผลิตและจำหน่ายภายใต้วิสาหกิจชุมชนทักษอร ได้รับการขึ้นทะเบียน OTOP กับพัฒนาชุมชน มีรายได้จากการขาย 8500-12000 ต่อเดือน ผลการประเมินความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์ชุมชนอยู่ในระดับมาก สะท้อนให้เห็นว่าทุนชุมชนสามารถพัฒนาไปสู่ผลิตภัณฑ์ที่เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ สำหรับทุนธรรมชาติและวิถีชีวิตของชุมชนที่เชื่อมโยงอยู่ในเส้นทางท่องเที่ยว ทั้งบรรยากาศธรรมชาติ แหล่งเรียนรู้ และบริบทของชุมชนนำไปสู่การพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ “Satun Geo-Wellness: เที่ยวสตูล สุขภาพดี วิถีชุมชน” ซึ่งใช้ชุมชนในตำบลนาทอน อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล เป็นฐานกิจกรรมสมุนไพรและสุขภาพของชุมชน พัฒนาเป็น 3 เส้นทาง ผลการประเมินเส้นทางมีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด อีกทั้งงานวิจัยนี้มีความสำคัญต่ออุทยานธรณีโลกสตูล เพราะแสดงให้เห็นการใช้ประโยชน์องค์ความรู้ในพื้นที่ และใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินการคงสถานะอุทยานธรณีโลกสตูลในครั้งต่อไปได้อย่างมีความหมาย

ผลที่ได้รับ