เส้นใยจากใบอ้อยสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่

โดย วิทยาลัยชุมชนอุทัยธานี

โครงงานเส้นใยจากใบอ้อย จัดทำขึ้นโดยนักศึกษาสาขาวิชาการบัญชี วิทยาลัยชุมชนอุทัยธานี โดยเริ่มในปี พ.ศ. 2567 มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากเส้นใยใบอ้อย และคำนวณต้นทุนผลิตภัณฑ์จากเส้นใยใบอ้อย

เส้นใยจากใบอ้อยสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่

ดย : สาขาวิชาการบัญชี วิทยาลัยชุมชนอุทัยธานี

ชุมชนที่ได้รับประโยชน์ : กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านใหม่หนองแกทัพหลวง

ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

แนวคิด พื้นที่อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกร โดยเฉพาะอ้อยมีการปลูกกันอย่างแพร่หลาย เกษตรกรผู้ปลูกอ้อย นิยมเผาทำลายซากวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิต ซึ่งเผาซากส่วนเหลือทิ้งทางการเกษตร เป็นส่วนหนึ่งซึ่งทำให้เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก ดังนั้น ใบอ้อยเป็นวัสดุที่เหลือจากการเกษตร และตามคุณลักษณะของใบอ้อยที่มีเส้นใย และมีไฟเบอร์ในปริมาณที่เยอะพอสมควร สามารถนำมาแปรรูปโดยนำใบที่ไม่อ่อนหรือแห้งจนเกินไปเพื่อให้ได้เส้นใยที่สามารถนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าต่อไปได้

กระบวนการดำเนินงานประกอบด้วย 1) ศึกษาการหมักใบอ้อย 2) ศึกษาการจัดทำเส้นใยใบอ้อย 3) ปฏิบัติการย้อมเส้นใยจากใบอ้อย 4) การทอเส้นใยจากใบอ้อย 5) การออกแบบผลิตภัณฑ์ต้นแบบ 6) ประเมินความพึงพอใจผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากเส้นใยใบอ้อย ด้วยการศึกษาขั้นตอนสร้างผลิตภัณฑ์เส้นใยจากใบอ้อย

โดยสรุป

เส้นใยจากใบอ้อยสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ เน้นการนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรอย่างใบอ้อยมาแปรรูปเป็นเส้นใย โดยนำใบอ้อยที่เหลือทิ้งจากการเกษตรหลังการเก็บเกี่ยว มาผ่านกระบวนการหมักด้วยEM เพื่อนำมาเป็นเส้นใยจากใบอ้อย และนำมาเป็นวัตถุดิบในการผลิตมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ซึ่งจะช่วยลดปริมาณขยะทางการเกษตร ลดการเผา ลดมลพิษ และสร้างรายได้เสริมให้กับเกษตรกร นอกจากนี้ โครงงานดังกล่าวยังช่วยให้นักศึกษาได้พัฒนาทักษะด้านการคิดวิเคราะห์ การออกแบบผลิตภัณฑ์จากเส้นใยจากใบอ้อย และการประยุกต์ใช้ความรู้ทางวิชาชีพสู่การปฏิบัติจริง ซึ่งสามารถนำไปต่อยอดในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ และเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ต่อไป

ขั้นตอนการทำงาน

ขั้นตอนการทำงานของผลิตภัณฑ์เส้นใยจากใบอ้อยสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ สามารถอธิบายอย่างเป็นลำดับได้ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 ลงพื้นที่เพื่อศึกษาขั้นตอนการหมักใบอ้อยที่เหลือจากการเก็บเกี่ยว จากกลุ่มวิสาหกิจบ้านใหม่หนองแก ตำบลทัพหลวง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี โดยวิธีนำใบอ้อยที่ดึงก้านออกแล้วมาแช่หมักชีวภาพ ทำให้ใยนุ่มลง หมักใบอ้อยเป็นเวลาประมาณ 4-6 เดือน (ควรหมักในที่ร่มหรือภาชนะปิด) เมื่อครบกำหนดนำมาซักล้างด้วยน้ำเปล่าและตากแดดให้แห้งสนิท

ขั้นตอนที่ 2 ศึกษากระบวนการผลิตเส้นใยจากใบอ้อยกลุ่มวิสาหกิจบ้านใหม่หนองแก ตำบลทัพหลวง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี โดยผ่านกระบวนการสิ่งทอแบบหัตถกรรม โดยนำเส้นใยใบอ้อยมาผสมกับเส้นใยฝ้าย เพื่อสร้างเส้นด้ายสำหรับนำไปใช้ในการทอ โดยเส้นใยฝ้ายจะเป็นตัวช่วยในการปั่นเกลียวแบบหัตถกรรมร่วมกับเส้นใยใบอ้อย โดยกำหนดอัตราส่วนผสมของเส้นใยใบอ้อยให้เหมาะสมกับการแปรรูปผลิตภัณฑ์

ขั้นตอนที่ 3 ลงพื้นที่ย้อมสีธรรมชาติของเส้นด้ายจากเส้นใยใบอ้อย จากครูนิทัศน์ จันทร ครูช่างศิลปหัตถกรรม ปี 2564 ณ บ้านทัพคล้าย ตำบลทัพหลวง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี

การย้อมสีครามจากธรรมชาติ การย้อมสีครามเป็นการย้อมเย็น เริ่มจากการนำเส้นด้ายที่เตรียมมาไปจุ่มในหม้อครามให้มิดเส้นด้ายเพื่อให้ทั่วถึงทุกเส้น ขยี้เส้นด้ายเหมือนซักผ้า ใช้เวลาประมาณ 2 นาที ครบเวลาให้นำเส้นได้ขึ้นมาบิดน้ำครามออกให้แห้ง กระตุกเส้นด้ายให้คลายตัวออก และทำซ้ำจนกว่าจะได้สีครามที่ต้องการ หลังจากย้อมเส้นด้ายเสร็จทิ้งไว้ ประมาณ 5 ชั่วโมง แล้วค่อยล้างน้ำสะอาด ครบเวลาแล้วให้นำเส้นด้ายที่ย้อมไปล้างน้ำ จะเป็นน้ำประปาหรือน้ำคลองก็ได้ ล้างจนกว่าน้ำจะใสหลังจากล้างเส้นด้ายจนสะอาดแล้วให้นำเส้นด้ายไปตากในที่ร่ม
การย้อมสีเทาจากธรรมชาติ สวมใส่อุปกรณ์ป้องกัน นำเส้นด้ายที่เตรียมมาใส่ในห่วงสำหรับย้อมผ้า เพราะเป็นการย้อมร้อนไม่สามารถใช้มือเปล่าๆ ได้นำเส้นด้ายที่ใส่ในห่วงหย่อนลงในหม้อต้มสีเทาจากธรรมชาติที่เตรียมไว้ให้มิดเส้นด้าย และให้ทั่วถึง ทิ้งไว้ให้ได้สีตามที่ต้องการ ยิ่งทิ้งไว้นานสียิ่งเข้ม ในการย้อมครั้งนี้ใช้เวลาประมาณ 20 นาที เพราะต้องการสีเทาที่ไม่ได้เข้มมาก ได้สีเทาที่ต้องการแล้ว ให้นำเส้นด้ายขึ้น อย่าเพิ่งจับโดยตรงรอให้หายร้อนก่อนแล้วค่อยบิดให้แห้ง กระตุกเส้นด้ายให้คลายตัว หลังจากนั้นทิ้งเส้นด้ายไว้ ประมาณ 5 ชั่วโมง แล้วค่อยล้างน้ำสะอาดครบเวลาแล้วให้นำเส้นด้ายไปล้างน้ำ จะเป็นน้ำประปาหรือน้ำคลองก็ได้ ล้างจนกว่าน้ำจะใสหลังจากล้างเส้นด้ายจนสะอาดแล้ว ให้นำเส้นด้ายไปตากในที่ร่ม

ขั้นตอนที่ 4 กระบวนการทอผ้าเส้นด้ายจากเส้นใยใบอ้อย จากครูศิลป์ของแผ่นดิน ในปี พ.ศ.2560 ป้าจำปี ธรรมศิริ และคุณจรรยา ธรรมศิริ ณ พิพิธภัณฑ์เรือนผ้าย่ายาย บ้านนาตาโพ ตำบลบ้านไร่ อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี

การขึ้นกี่ทอผ้า โดยเริ่มจากการโฮ้นเส้นยืน การสืบเส้นด้าย การกรอเส้นด้าย เพื่อเตรียมกี่ในการทอในขั้นต่อไป
การทอผ้าจากเส้นใยจากใบอ้อยเป็นผืนผ้าเพื่อนำไปสร้างเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบ

สรุปผลการดำเนินงาน

ได้องค์ความรู้ในการหมักใบอ้อยเพื่อให้ได้เส้นใยที่เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์ที่นำไปแปรรูปต่อ
ได้กระบวนการย้อมสีธรรมชาติ เพื่อให้ปลอดภัยกับสุขภาพของผู้นำไปใช้ และได้สีที่เป็นธรรมชาติที่นุ่มนวลไม่ฉูดฉาด
ได้องค์ความรู้กระบวนการทอผ้าจากเส้นใยใบอ้อยเพื่อนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบ
ได้ผลิตภัณฑ์ใหม่(ต้นแบบ) 4 ผลิตภัณฑ์
- ชุดเดรสจากเส้นใยใบอ้อย
- กล่องใส่กระดาษทิชชู่จากเส้นใยใบอ้อย
- ปกสมุดบันทึกจากเส้นใยใบอ้อย
- เทคไทจากเส้นใยใบอ้อย

กิจกรรมและขั้นตอนการดำเนินการ