ประวัติสถาบัน
ความพยายามในอดีต
เคยมีการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนมาก่อนเป็นระยะๆ ในช่วงปี พ.ศ. 2513 – 2541 มีการเสนอการจัดตั้ง วชช. ในแผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติ ฉบับที่ 3 และปรากฎในความคิดของคณะกรรมการวางพื้นฐานเพื่อการปฏิรูปการศึกษา จนเกิดวิทยาลัยชุมชนประปรายตามมหาวิทยาลัยและสถาบันการศึกษาในจังหวัดต่างๆ เช่น จัดตั้ง วิทยาลัยชุมชนภูเก็ต ของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็น วิทยาลัยชุมชน แห่งแรกในประเทศไทย แต่ได้ยุติการดำเนินการเมื่อ พ.ศ. 2540 และในช่วง พ.ศ. 2537 – 2539 มีการจัดตั้ง วชช. 77 แห่ง ในสถาบันการศึกษาเฉพาะในวิทยาลัยเกษตรกรรม วิทยาลัยพลศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป และวิทยาลัยช่างศิลป แต่ก็ยุติการดำเนินการใน พ.ศ. 2539 และจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนในวิทยาลัยครู 4 แห่ง คือ วชช.พิบูลสงคราม วชช.อุบลราชธานี วชช.นครราชสีมา และ วชช.นครศรีธรรมราช แต่ก็ยุติการดำเนินงานไปเช่นกัน
วิทยาลัยชุมชนยุคปัจจุบัน
วิทยาลัยชุมชนรูปแบบที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ กำเนิดขึ้นในปี พ.ศ. 2544 จากความคิดริเริ่มขององคมนตรี ศ.นพ.เกษม วัฒนชัย ซึ่งเสนอนโยบายการศึกษา ต่อรัฐบาลนายกฯทักษิณ ชินวัตร โดยมีสถาบันในส่วนกลาง ซึ่งมีสภาสถาบันวิทยาลัยชุมชน กำกับดูแล จนเกิดวิทยาลัยชุมชน 20 แห่งใน 21 จังหวัดทุกภูมิภาค แต่ละแห่งมีสภาวิทยาลัยชุมชนซึ่งมาจากการสรรหา มีวาระ 4 ปี สภาวิทยาลัยชุมชนมีองค์ประกอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 แห่งได้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ได้รับการคัดเลือกอีก 1 แห่ง ผู้แทนศิษย์เก่า 1 คน ผู้แทนสถาบันอุดมศึกษา 1 คน และผู้ทรงคุณวุฒิตามยุทธศาสตร์ของพื้นที่อีก 7 ท่านซึ่งมาจากภาคเอกชนจำนวน 4 ท่าน วิทยาลัยชุมชนแต่ละแห่งจะเปิดหน่วยจัดในอำเภอต่างๆด้วยความร่วมมือกับเครือข่ายพันธมิตร เพื่อเปิดโอกาสทางการศึกษาให้แก่ประชาชนที่อยู่ห่างไกล
ขยายพื้นที่บริการ ด้วยมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ
จากที่เคยจำกัดอยู่ในจังหวัดที่ตั้ง สถาบันได้จัดตั้งหน่วยจัดการศึกษาและสถานที่จัดการเรียนการสอนเพิ่มขึ้นใน 24 จังหวัด โดยมุ่งเน้นพื้นที่ในจังหวัดข้างเคียงที่ไม่มีสถาบันอุดมศึกษาตั้งอยู่ เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ห่างไกลได้เข้าถึงการศึกษาระดับอุดมศึกษาและการฝึกทักษะวิชาชีพ สถาบัน ได้ประกาศใช้ข้อบังคับสถาบันวิทยาลัยชุมชน ว่าด้วยการจัดตั้งหน่วยงานการศึกษา สถานที่จัดการเรียนการสอนและวิทยาเขต พ.ศ. 2568 และ ระเบียบสถาบันวิทยาลัยชุมชนว่าด้วยการจัดตั้งและบริหารจัดการวิทยาเขต พ.ศ. 2568 เพื่อใช้เป็นกลไกหลักในการบริหารจัดการ ให้ทุกหน่วยจัดการศึกษาที่ตั้งขึ้นใหม่มีมาตรฐานคุณภาพเดียวกันกับวิทยาลัยชุมชนหลัก ซึ่งในภาคการศึกษาที่ 1/68 นักศึกษาหลักสูตรอนุปริญญานอกพื้นที่รวม 453 คน พิจิตรเปิดที่พิษณุโลกและเพชรบูรณ์ 46 คน มุกดาหารเปิดที่จังหวัดนครพนม 41 คน สระแก้วเปิดที่ปราจีนบุรี 23 คน สมุทรสาครที่ค่ายนายสิบในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 206 คน ยโสธรเปิดที่จังหวัดร้อยเอ็ด 27 คน แพร่ 56 คนที่จังหวัดลำปางและอุตรดิตถ์ สงขลาเปิดที่จังหวัดพัทลุง 54 คน วิทยาลัยชุมชนอื่นกำลังเตรียมการเปิดหน่วยจัดลักษณะเดียวกันร่วมกับเครือข่ายทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ค่ายทหาร เรือนจำเป็นต้น
ประวัติความเป็นมา
19 ก.พ. 2545 คณะรัฐมนตรี มีมติเห็นชอบโครงการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชน กระทรวงศึกษาธิการมีประกาศจัดตั้งวิทยาลัยชุมชน เมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2545 จำนวน 10 จังหวัด คือ จังหวัดแม่ฮ่องสอน พิจิตร ตาก บุรีรัมย์ มุกดาหาร หนองบัวลำภู สระแก้ว อุทัยธานี ระนอง และนราธิวาส และได้จัดตั้งสำนักงานส่งเสริมวิทยาลัยชุมชน ในสังกัดสำนักงานปลัด กระทรวงการศึกษาธิการน
การปฏิรูปโครงสร้างกระทรวงการศึกษาธิการ
มีผลให้ประกาศใช้พรบ.ระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546
สำนักงานส่งเสริมวิทยาลัยชุมชนจึงย้ายไปสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา
และมีประกาศใช้ “กฎกระทรวงว่าด้วยการจัดการศึกษา
ระดับอุดมศึกษาต่ำกว่าปริญญารูปแบบวิทยาลัยชุมชน พ.ศ. 2546” ขึ้น
รองรับการดำเนินงานวิทยาลัยชุมชน
จัดตั้งวิทยาลัยชุมชนเพิ่มเติมในพื้นที่ชายแดนภาคใต้ คือ ยะลา และ ปัตตานี หลังเหตุเผาโรงเรียน 20 แห่งพร้อมกันในจังหวัดนราธิวาส วันที่ 4 มกราคม 2547 และเกิดเหตุปล้นอาวุธปืน 413 กระบอก
วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2547 จัดตั้งวิทยาลัยชุมชนอีก 5 แห่ง ที่จังหวัดยโสธร สมุทรสาคร ตราด สตูล และพังงา
สถาบันวิทยาลัยชุมชนจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนเพิ่มเติม 3 แห่ง คือ วิทยาลัยชุมชน หลังเหตุรุนแรงต่อเนื่องในพื้นที่อ.สะบ้าย้อย จึงตั้งวิทยาลัยชุมชนสงขลา มุ่งให้ดูแลพื้นที่ 4 อำเภอ
มีการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนน่าน
วันที่ 10 เมษายน 2558 พระราชบัญญัติสถาบันวิทยาลัยชุมชน พ.ศ. 2558 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา สำนักงานบริหารงานวิทยาลัยชุมชน ได้ยกฐานะเป็น สถาบันวิทยาลัยชุมชน เป็นนิติบุคคลและเป็นส่วนราชการตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณ ในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการ อุดมศึกษา
มีวัตถุประสงค์ตามมาตรา 8
"เพื่อประโยชน์ในการจัดการศึกษาในระดับอุดมศึกษาที่ต่ำกว่าปริญญา ให้สถาบัน เป็นสถานศึกษาซึ่งจัดการศึกษา โดยวิทยาลัยชุมชน มีวัตถุประสงค์เพื่อให้การศึกษา วิจัย ให้บริการ ทางวิชาการ ทะนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรม และส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อสร้างความเข้มแข็ง ของท้องถิ่นและชุมชน การพัฒนาที่ยั่งยืน เสริมสร้าง ศักยภาพบุคคล ตอบสนองและสอดคล้องต่อความต้องการ และการประกอบอาชีพของท้องถิ่นและชุมชนซึ่งนำไปสู่ การพัฒนาประเทศ"
จัดตั้งวิทยาลัยชุมชนสุโขทัยเป็นหน่วยงานภายใน
ประกาศให้วิทยาลัยชุมชนจัดการศึกษานอกเขตที่ตั้ง เปลี่ยนสถานะให้วิทยาลัยชุมชนสุโขทัยเป็นวิทยาเขตสุโขทัย ภายใต้การกำกับของวิทยาลัยชุมชนตาก
